تحلیل معروف در مورد طراحی حوزه‌های علمیه این است که حوزه قم را مرحوم حاج شیخ عبدالکریم تاسیس کرد و قبل از آن مرحوم شیخ طوسی حوزه نجف را ایجاد کرد و عالمانی دیگر حوزه حله و سامراء و … را تاسیس کردند ولی بنده محضر شما عرض می‌کنم طراح این نظام و سیستم خود خداوند است. چنان که مجری این طرح رسول گرامی اسلام است و اگر بخواهیم طبق اصطلاحات روز بیان کنیم ائمه(ع) مهندسان ناظر این طرح هستند.

نمی‌گوییم عالمان، پیامبران الهی هستند ولی انتخاب‌شده در همین طرحی هستند که اشاره شد. عالمان، انتخاب‌شده برای فهم دین و تبلیغ و عمل به دین و عینیت‌دادن به دین در عرصه اجتماعی هستند؛ بدون شک حضرت آیت‌الله شبیری، قدرمتیقن و مسلم از این عالمان بود یعنی اگر بخواهیم به چند نفر محدود در دوره معاصر اشاره کنیم باید انگشت تعیین را روی ایشان بگذاریم.

ده‌ها سال فهم دین و تلاش برای فهم دین تا روزهای آخر، شاگردپروری در طول ده‌ها سال، حضور نشیط و جدی و قابل تحسین در هزاران گعده‌های علمی، تاسیس و مدیریت ده‌ها مرکز علمی، پژوهش و تالیف و تحقیق ده‌ها اثر که گاهی تالیف مستقیم خود ایشان است و گاهی هم دیگران مطالب ایشان را به اثر تبدیل کردند.

حضور ده‌ها ساله در نماز جماعت حرم مطهر و مدرسه فیضیه نشانگر حضور اجتماعی ایشان و پاسخگویی به سؤالات و نیازهای مردم بوده است. ایشان فعالیت‌های دیگری هم در عرصه اجتماعی داشته‌اند.

ایشان قدر متیقن از عالمانی بود که در آیه ۱۲۲ در سوره توبه« وَمَا کَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّةً ۚ فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَلِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ» بیان شده است. امیدواریم حوزه‌های علمیه بتواند جای این بزرگان را پر کنند.

اگر ما روش و متد فقهی فقها را به دو قسم کلان تقسیم کنیم و بگوییم بخشی مدرسه‌ای و ریاضی‌وار فکر می‌کنند یعنی صغری، کبری و نتیجه و خیلی از موارد بیرونی را لحاظ نمی‌کنند یا قبول ندارند و بخش دیگری از فقها هم ریاضی‌وار برخورد نکرده و ادله و اسناد را می‌بینند و بسیاری از جهات دیگر را هم ملاحظه می‌کنند که بنده در کتاب خود این گروه را جزء کسانی قرار دادم که با تجمیع ظنون به استنباط می‌پردازند.

این گروه از عناصری استفاده می‌کنند که گروه اول یا قبول ندارند و یا به آن توجهی ندارند؛ حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی چون تربیت‌ شده مکتب قم و متاثر از مکتب فقهی آیت‌الله بروجردی و شاگردان ایشان تا حدود زیادی هست لذا به نوعی انسداد علمی می‌رسند و دست به تجمیع عناصر متعددی می‌زنند که به باور خودشان، مجموعه آن معتبر است.

اگر می‌بینید در برخی فتاوا با فتاوای مشهور و معروف تفاوت دارند به همین علت است؛ ایشان مانند خیلی از مراجع معتقد به اصول مبسوط و گسترده نبود لذا عمدتا تلاش علمی ایشان رجالی فقهی است و این از همان نگاهی نشئت می‌گیرد که بیان کردم.